Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Sandžaka (ZAVNOS), osnovano je 20. novembra 1943 godine u Pljevljima (Taslidža). Osnivačkoj skupštini prisustvovali su 252 delegata koji su izabrali 62 vijećnika i donijeli odluku o formiranju “Autonomije Sandžaka”
Godinu dana ranije rukovodioci partizanskog pokreta u Crnoj Gori, Milan Peruničić i Arso Jovanović izrađuju plan za likvidaciju partizanskih komandanata u Sandžaku, Rifata Burdžovića-Tršu, Vladimira Kneževića-Volođu i Tomaša Žižića. Svoj zločinački plan likvidacija realizuju u saradnji sa četnicima.
1943 godine, počinje prvi masovniji prelazak četnika u partizane.
Sandžački Bošnjaci ostaju privrženi jedinoj vojnoj strukturi u koju imaju povjerenje i koja ih štiti, a to je “Bošnjačka odbrambena vojska” (Muslimanska milicija).
Nakon osnivanja AVNOJ-a, i drugih antifašističkih vijeća, u Sandžaku se javlja ideja okvirenja autonomne jedinice unutar NOB-a. Nosioci ove ideje bili su svjesni činjenice da je to jedini način da se Bošnjaci Sandžaka okrenu ka partizanskom pokretu. Izričiti protivnici ove ideje Moše Pijade, Edvard Kardelj, Milan Peruničić, Arso Jovanović, Aleksandar Ranković i Rade Pribičević pribjegavaju strategiji po kojoj će dozvoliti osnivanje ZAVNOS-a i ukinuti ga nakon što se i Bošnjaci Sandžaka okrenu ka NOB-u.
ZAVNOS-ova Autonomija Sandžaka ili “partizanska autonomija Sandžak” trajala je samo 16 mjeseci. Odluka o ukidanju Autonomije Sandžaka donešena je 24. februara 1945 godine. Verifikovana je 29. marta iste godine u Novom Pazaru. To je ujedno bilo i posljednje zasjedanje ZAVNOSA u njegovom kratkom trajanju. Tog 29. marta 1945 godine u Novom Pazaru podnosici inicijative za “sporazumnu likvidaciju Autonomije Sandžaka” bili su: Moše Pijade, Edvard Kardelj, Rade Pribičević i Milan Peruničić koji su time do kraja sproveli svoj zločinački plan. Bitno je napomenuti da jedan dio vijećnika ZAVNOS-a nije prisustvovao posljednjem zasjedanju iz razloga koji su javno isticali, da je u suštini bila prevara. Sandžak je podijeljen između Srbije i Crne Gore.
Sama “sporazumna likvidacija Autonomije Sanžaka” došla je u vidu zaokruženja zločinačkog plana nakon likvidacije preko 2 000 uglednih Bošnjaka Sandžaka u Novopazarskom naselju Hadžet.
Moše Pijade najistaknutiji nosilac ovog zločinačkog plana išao je i korak dalje sa svojim zahtjevima da u Sandžaku budu porušene sve džamije.
U vrijeme vladavine Aleksandra Leke Rankovića pokrenut je novi talas progona i iseljavanja Bošnjaka Sandžaka.
Djelovanje Bošnjačke odbrambene vojske (Muslimanska Milicija), četnički pokolji nad Bošnjacima u zapadnom Sandžaku kao i svi događaji iz 90-ih godina proteklog stoljeća, opisani su u knjizi:
“Sandžak bez Bošnjaka-velikosrpski zločinački plan”
Izvor: Facebook stranica “Sandžak bez Bošnjaka-velikosrpski zločinački plan”
