Kolumna preuzeta sa portala stav.ba
“Demonstranti traže ostavku predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, koji više od decenije vlada zemljom kršeći politička prava građana i stalnim pritiskom na nezavisne medije, političku opoziciju i organizacije civilnog društva.
Skoro četiri mjeseca nakon što je u padu nadstrešnice na željezničkoj stanici u Novom Sadu poginulo 15 ljudi Srbiju potresaju masovni protesti.
Demonstranti traže ostavku predsjednika Aleksandra Vučića, koji više od decenije vlada zemljom kršeći politička prava građana i stalnim pritiskom na nezavisne medije, političku opoziciju i organizacije civilnog društva.
Sklopljeno pet ugovora s lobističkim kompanijama
Vučić mjesecima ne može da smiri situaciju u Srbiji, ali vlada koju kontroliše plaća milionske iznose za lobiranje u Sjedinjenim Državama, i sve to novcem građana, poreskih obveznika.
Provjera evidencije američkog Ministarstva pravde pokazuje da je Vlada Srbije od 2019. godine sklopila ugovore sa pet lobističkih kompanija u vrijednosti više od 5,5 miliona dolara.
To postaje jasno iz istrage Agencije BGNESsa kolegama novinarima iz Srbije, SAD-a i Zapadne Evrope, koja je dovela do objelodanjivanja dokumentacije o lobiranjima.
Kompanije koje se bave lobiranjem trebale bi obavljati usluge odnosa s javnošću uključivanjem i olakšavanjem komunikacije sa zvaničnicima i medijima u Sjedinjenim Državama, Ujedinjenom Kraljevstvu i Evropskoj uniji. Četiri ugovora potpisali su zvaničnici u Srbiji, a jedan je potpisan sa Privrednom komorom Srbije u Beogradu, koja uključuje kompanije bliske Vučiću.
Privredna komora Srbije potpisala je 8. novembra 2019. godine ugovor vrijedan 600.000 dolara sa lobističkom kompanijom Yorktown Solutions, registrovanom u Washingtonu, na godinu dana, uz mogućnost doplate. Za ovu naknadu, Yorktown Solutions će organizovati emisije, konferencije, govore, intervjue i druge oblike promotivnih događaja za Privrednu komoru Srbije u Washingtonu, New Yorku, San Francisku, Čikagu i drugim ključnim gradovima u Sjedinjenim Državama u cilju privlačenja direktnih stranih investicija iz Sjedinjenih Država u Srbiju.
Studenti na protestu u Beogradu
Ugovor se obnavljao svake godine: 9. novembra 2020. godine 400.000 dolara; 9. novembra 2021. godine 500.000 dolara; 11. novembra 2022. godine 840.000 dolara; 1. maja 2024. godine 840.000 dolara; i 1. avgusta 2025. godine 840.000 dolara. Ukupan iznos koji je provladina Privredna komora Srbije isplatila lobističkoj kompaniji Yorktown i materijali koje je lobistička kompanija distribuirala pokazuju da se radi o medijskim publikacijama koje Srbiju i Vučića prikazuju u pozitivnom svjetlu. Međutim, nema informacija da je ugovor o lobiranju doveo do povećanja direktnih investicija iz SAD-a u Srbiji, ali to se čini malo vjerovatnim s obzirom da je Vučić najveći balkanski saveznik ruskog predsjednika Vladimira Putina.
Regionalna saradnja, Kosovo
Državno tužilaštvo Srbije je 28. marta 2019. sklopilo ugovor o lobiranju sa Cleary Gottlieb Steen, koji će zastupati interese Tužilaštva Srbije pred američkim zainteresovanim stranama (uključujući zvaničnike američke vlade), u vezi sa određenim pitanjima regionalne saradnje koja se tiču Srbije i Kosova. U prepisci između dvije ugovorne strane, američka kompanija je koristila srpsku terminologiju – “region Kosova i Metohije” i “privremene vlasti u Prištini” – iako Sjedinjene Države priznaju Kosovo kao nezavisnu državu. Kliri Gotlib Stin takođe precizira da sarađuje sa Narodnom bankom Srbije i “državama nasljednicama bivše Jugoslavije”.
Godinu ranije, 2018., američka “konsultantska” firma Sonoran Policy Group pomogla je advokatskoj kancelariji Venable LLP u vezi sa uklanjanjem klijenta Slobodana Tešića i njegovih kompanija sa crne liste američkog Trezora. Tešić je posljednjih decenija bio veliki igrač u srpskoj vojnoj industriji. Pod pritiskom spolja, Državna bezbjednost Srbije /BIA/ mu je 2009. godine faktički zabranila poslovanje u Srbiji, zbog čega je te godine preselio svoje poslovanje u Bosnu i Hercegovinu.
Međutim, sve se promijenilo kada je na vlast došla Srpska napredna stranka na čelu sa Aleksandrom Vučićem. Slobodana Tešića 2013. godine u posao s oružjem vratio je Vučić, koji je tada bio ministar odbrane i prvi potpredsjednik Vlade. Iste godine, sumnjivi biznismen je uklonjen sa crne liste UN-a nakon lobiranja tadašnjeVlade Srbije. Kaznene mjere protiv Tešića koje je uvela međunarodna zajednica prvobitno su izrečene zbog poslova preko državnih kompanija o izvozu srpskog oružja u Libiju, u vrijednosti od desetina miliona eura.
Dana 20. aprila 2023. godine, aktuelni ministar vanjskih poslova Srbije Marko Đurić, koji je u to vrijeme bio ambasador u Washingtonu, sklopio je ugovor o lobiranju sa BGR Government Affairs, LLC u vrijednosti od 50.000 dolara mjesečno ili 600.000 dolara godišnje. Opseg ugovora predviđa pružanje usluga vezanih za odnose s javnošću putem uključivanja i olakšavanja komunikacije s relevantnim donosiocima odluka i medijima u SAD-u. Ugovor je obnovljen 26. jula 2024. na godinu dana na 50.000 dolara mjesečno ili 600.000 dolara na godinu dana. Među materijalima koje je pripremio BGR Government Affairs su medijske objave i stavovi Srbije protiv usvajanja Rezolucije UN kojom se 11. juli proglašava Međunarodnim danom sjećanja na genocid u Srebrenici 1995. godine.
Richard Grenell s Aleksandrom Vučićem
Vladimir Marić, šef ambasade Srbije u Washingtonu, potpisuje ugovor o lobiranju sa kompanijom VALCOUR u ime ministra vanjskih poslova Marka Đurića. Predmet ugovora obuhvata konsultantske usluge u oblasti strateških komunikacija, odnosa sa javnošću, odnosa sa vlastima i drugih aktivnosti, u cilju promocije Republike Srbije kao domaćina međunarodne izložbe EXPO 2027 Beograd. Ugovorom je predviđeno da zaposleni VALCOUR-a lete poslovnom klasom ili privatnim avionima u obavljanju poslova, uz prethodno odobrenje Republike Srbije.
Zaštita ruskih interesa u Srbiji
Vlada Srbije je 23. januara 2025. sklopila usmeni sporazum o ugovoru o lobiranju sa Blacksummitom. Formalni pismeni sporazum treba da bude zaključen u bliskoj budućnosti. Blacksummit će pomoći Republici Srbiji da se pridržava sankcija koje su nedavno uvedene njenom energetskom sektoru. Može se osnovano pretpostaviti da u ovom slučaju Srbija angažuje lobiste u SAD-u da bi se zaštitila od sankcija koje su uvedene kompaniji Naftna industrija Srbije – NIS /u vlasništvu ruske kompanije Gasprom. Aleksandar Vučić je u decembru održao sastanak sa predstavnicima BIA-e tokom kojeg je razgovarao o planu djelovanja u kontekstu odluke SAD-a da uvede sankcije srpskoj kompaniji, koja je u vlasništvu ruskog giganta Gasproma. Vlada Aleksandra Vučića angažuje američku lobističku kompaniju da zaštiti ruske interese u Srbiji.
Očigledno je plaćanje lobističkih kompanija za PR i prepuštanje poslova u Srbiji utjecajnim američkim ličnostima pristup koji Vučiću donosi ozbiljne političke dividende u Americi. U aprilu 2024. Politico je objavio priču u kojoj se tvrdi da je Aleksandar Vučić bio spreman da zgradu Generalštaba Vojske Jugoslavije u Beogradu, uništenu u vazdušnom napadu 1999. godine, ustupi investicionoj kompaniji povezanoj sa zetom predsjednika Donalda Trumpa Jaredom Kushnerom i lobistom Richardom Grenellom. Mnogi Srbi vjeruju da je to kao da Talibani žele da izgrade luksuzni stambeni kompleks na mjestu Kula bliznakinja Svjetskog trgovinskog centra u New Yorku.
Građanima Srbije je jasno da ni njihova osjećanja, ni protesti protiv korupcije, niti bilo šta drugo ne mogu spriječiti Vučića da plati bilo kakvu cijenu da ostane na vlasti. Ostaje nada običnih ljudi u zemlji da će, za razliku od ratnog zločinca Slobodana Miloševića, Aleksandar Vučić otići sa političke scene bez masovnog krvoprolića.
Ovdje pogledajte jedan od dokumenata”
Kolumna portala STAV
