Dvadeset i devet je godina od dana kada je gorjela sarajevska Vijećnica.
Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine obilježila je danas godišnjicu, a direktor Biblioteke podsjetio je da je uništeno oko dva miliona bibliotečkih jedinica, knjiga, časopisa kao i rukopisi neprocjenjive vrijednosti, koji svjedoče istoriju Bosne i Hercegovine.
Ova krasna zgrada bila je jedna od najprepoznatljivijih institucija te vrste u Jugoslaviji, a nakon tog nesrećnog 25.avgusta postala je simbol kulturocida počinjenog tokom rata u našoj nekadašnjoj zemlji.
Gotovo 22. godine nakon što je zapaljena, obnovljena je i svečano otvorena, 9. maja 2014. godine – simbolično na Dan pobjede nad fašizmom.
Obilježavanju su prisustvovali vatrogasci koji su gasili požar, uposlenici biblioteke koji su spašavali građu te brojni građani i zvanice, podsjećaju regionalni mediji.
Tu građu koju su uspjeli spasiti rizikujući živote, BiH je prošle godine proglasila nacionalnim spomenikom.
Danas se Vijećnica koristi za redovne sjednice Gradskog vijeća te u svečanim prilikama na državnom i gradskom nivou, za promociju događaja iz kulture, umjetnosti i privrede, uz stalnu i povremene muzejske postavke.
Stanovnici Sarajeva pitali su se na današnji dan 1992. godine šta je to što nekoga natjera da pali knjige.
Istoričar Nikolas Mol, koji skoro dvije decenije živi u Bosni i Hercegovini, kaže za Autonomiju da se iza ovakvog postupka uvijek krije kulturocid.
Opsada Sarajeva trajala je skoro četiri godine, a arhitektonski simbol ovog grada – zgrada Vijećnice od početka je bila na meti granata Vojske Republike Srpske sa okolnih brda. Najveća šteta nanijeta ovoj građevini iz austrougarskog perioda desila se u noći između 25. i 26. avgusta 1992. godine, kada je uništena ne samo arhitektonska, već i knjiška građa.
’’Vijećnica je sadržala simbole stare Bosne i Hercegovine, i nije slučajno da je Vojska Republike Srpske odlučila da uništi baš ovu zgradu, da uništi simbol multietničnosti, zato je ovo rat protiv kulture,’’ rekao je Mur.
Paljenje biblioteke nije događaj bez presedana u istoriji Zapadnog Balkana. Narodna biblioteka u Beogradu uništena je u nacističkom bombardovanju 1941. godine, i iako nije renovirana, svakog 6. aprila obilježava se godišnjica od njenog razaranja. S druge strane, ispitivanje javnog mnjenja iz 2020. godine otkriva da više od 50 odsto opšte populacije iz Srbije tvrdi da nije uopšte znalo za opsadu Sarajeva, samim i tim ni za spaljivanje Vijećnice.
Politikolog Marko Milosavljević iz Inicijative mladih za ljudska prava kaže da postoji određena doza šoka kada se mlada osoba, posebno kada je neinformisana, susretne sa nečim što liči na pripisivanje kolektivne krivice, kao što to čini tabla ispred Vijećnice, na kojoj piše da su za spaljivanje “dva miliona knjiga časopisa i dokumenata“ krivi srpski zločinci.
Mladi sagovornici “Autonomije” potvrdili su da ne znaju mnogo o rušenju i paljenju simbola kulture Bosne i Hercegovine.
Master studentkinja prava Kaća Toković posjetila je Sarajevo prvi put ove godine, i iako je znala da mora posjetiti Vijećnicu, jer je, kako kaže, estetski lijepa zgrada, začudila ju je spomen-ploča ispred ulaza.
’’Nisam znala da je spaljena, da je do prije nekoliko godina bila ruševina, nisam znala da je toliko knjiga uništeno. To je vjerovatno i moj propust, ali smatram da je veliki propust i formalnog obrazovanja. Neko je spalio milione knjiga u moje ime, ja o tome ništa nisam učila u školi, a školujem se već šesnaest godina“, navodi Kaća.
Novinar i aktivista Ivan Subotić takođe je tek po dolasku u Sarajevo saznao za paljenje Vijećnice, i kaže da je tokom posjete gradu promijenio perspektivu, kada je u pitanju sadržaj spomen-ploče.
’’Kad sam prvi put vidio spomen-ploču nije mi bilo svejedno, pomislio sam da zločin treba biti obelježen, ali da se to moglo postići na leksički drugačiji način. Vremenom sam se suočio sa stvarima iz prošlosti, i sada gledam na to iz druge perspektive, iz perspektive pomirenja. Nije na meni da odlučujem šta će na toj tabli pisati,’’ rekao je Subotić
Vijećnica obilježava i jedan lijep jubilej
Na lijevoj obali Miljacke 1892. godine počinje sa izgradnjom Sarajevska Vijećnica, na kojoj su za četiri godine radila trojica arhitekata. Prvi je bio Karlo Paržik, koji je smijenjen zbog nesuglasica sa naručiocima iz austrougarskog vrha. Zamijenjen je arhitektom Aleksandrom Vitekom, koji inspiraciju traži u kairskoj džamiji.
Nakon nekoliko godina rada na zgradi Vijećnice, te zbog pritisaka koje je osjećao, Vitek je izvršio samoubistvo, a njega je na mjestu arhitekte zamenio Ćiril M. Iveković. Radovi su završeni 1894. godine, ali je Vijećnica otvorena dvije godine kasnije, kada je baron Ivan Apel zgradu zvanično predao na korišćenje Gradskom poglavarstvu.
Vijećnica ove godine proslavlja 125 godina od otvaranja, i još predstavlja simbol grada Sarajeva i svega onoga što se u njemu dogodilo za to vrijeme.
